Logowanie
Nazwa użytkownika

Hasło



Nie możesz się zalogować?
Popro? o nowe hasło
Losowa Fotka
Bezdroża


Allegro

Topór kamienny z mierzei Jeziora Kopań

Topór znaleziony został na plaży ok. 100 m na zachód od przesmyku łączącego jezioro Kopań z Bałtykiem (ryc. 1). Jego silnie zagładzone krawędzie dowodzą długotrwałego kontaktu z wodą morską i piaskiem. Prawdopodobnie został on wypłukany z dna Bałtyku. W maju 1999 roku znalazca, pan Mieczysław Wasilewski z Darłowa, przekazał topór do zbiorów Muzeum w Koszalinie (nr inw. MK/A/3201/1:1/15487).



Topór (ryc. 2) wykonany jest z bazaltu, ma 15,0 cm długości, 4,6 cm szerokości oraz 3,3 cm grubości. Walcowaty otwór na trzonek o średnicy 2,1 cm wywiercony jest w 2/3 wysokości okazu. Obuch ma owalny, spłaszczony. Jego ogólne cechy morfologiczne pozwalają zaliczyć go pod względem typologicznym do tzw. radlić kamiennych z otworem równoległym do ostrza, o niskim przekroju poprzecznym (typ IB3,1112 wg L. Czerniaka 1980). Formy te wraz z takimi samymi radlicami o przekroju średniowysokim (1122), wysokimi radlicami bez otworów (1131) oraz charakterystycznymi toporami o nieregularnym (nieoszlifowanym) obuchu (typ 1211/1212 wg Czerniaka) należą do narzędzi klasycznie wstęgowych rpóźnych" (Czerniak 1980, s. 85). Dolna granica ich występowania w strefie ekumeny wstęgowej łączona jest generalnie z horyzontem czasowym odpowiadającym III fazie kultury ceramiki wstęgowej kłutej (KCWK) wg systematyki M. Zapotockiej (3900 - 3800 conv. bc). Górna granica nie jest jednoznacznie określona.

Zjawisko szerokiego rozprzestrzenienia tych narzędzi poza ekumenę wstęgową ma bardzo duży zasięg. Pojedyncze egzemplarze znane są nawet z Danii i południowej Szwecji, na Pomorzu poza największym ich skupiskiem w części nadodrzańskiej, również Pobrzeże Koszalińskie (wg regionalizacji fizyczno-geograficznej J. Kondrackiego 1980, s. 271) charakteryzuje się nieco większą ich koncentracją (20 rradlić"1 i 16 toporów2). Poza jednym okazem z Dąbek, stanowisko 9, wszystkie odkryte zostały bez kontekstu archeologicznego. Topór z Dąbek pochodzi z warstwy kulturowej datowanej C14 na 3680 +/- 70 conv. bc, związanej 7. wczesnoneolityczną kulturą typu Erteb0lle. Uznany został za niewątpliwy rim¬port" z kręgu wstęgowego (Ilkiewicz 1989, s. 36, ryc. 10:14). Jest on jedynym obecnie rdatowanym" kamiennym narzędziem rwstęgowym" na Pobrzeżu Kosza¬lińskim. Należy do typu 1212 wg L. Czerniaka - z walcowatym otworem na trzonek - który w strefie ekumeny wstęgowej może być typologicznie młodszy od typu 121 1 r12;z otworem stożkowatym (Czerniak 1980, s. 82). Pozycja chronologiczna okazu z Dąbek wydaje się potwierdzać, ze napływ klasycznie wstęgowych narzędzi kamiennych poza ekumenę wstęgową zgodny był z rytmem przemian kultur tego cyklu na terenach objętych jego zwartym osadnictwem. Kamienną "radlicę" z Kopania można więc z dużym prawdopodobieństwem umieścić również w horyzoncie czasowym odpowiadającym późnym fazom KCWK ,' wczesnym fazom kultury późnej ceramiki wstęgowej KPCW).

Niewątpliwie wstęgowe narzędzia kamienne znajdowane poza zwartym zasięgiem osadnictwa kultur naddunajskich wykorzystywane były (użytkowane, czy może tez wytwarzane'1) przez miejscową, autochtoniczną ludność o tradycjach mezolitycznych (Wiślański 1969. s. 45. Wierzbicki 1999. s. 243). były to zapewne nie tylko grupy późnomezolityczne. ale również, a może przede wszystkim. "przed-pucharowe" grupy wczesnoneolityczne (protoneolityczne) typu Dąbki.

Kamienna "radlica" nie jest pierwszym narzędziem odkrytym na mierzei jeziora Kopań. Z tego samego miejsca pochodzi rogowa oprawka3 (typ 3d wg S. Pratsch 1994). natomiast na wschód od kanału łączącego jezioro z morzem odkryto (Wicie, stanowisko 1) 3 topory rogowe4 (typ 3b wg S. Pratsch 1994) oraz topór kamienny (typ 1 wg P. Herferta 1962)5. Podobny topór (również typ 1 wg P. Herferta) odkryto tez na złożu wtórnym na grodzisku wczesnośredniowiecznym (Kopań, stanowisko 1), zlokalizowanym przy południowo - zachodnim brzegu jeziora6.

Topory rogowe oraz oprawka należą do typu narzędzi rogowych z otworem na trzonek wykonanych z proksymalnej części poroża, w których obuch stanowi róża rogu z medalionem (typ 3 a - d wg S. Pratsch 1994). Chronologię tych form określa się w szerokich ramach mezolitu i neolitu (od późnego okresu borealnego po późny okres atlantycki). Niestety wszystkie znane z Pobrzeża Koszalińskiego okazy7 (35) pozbawione są kontekstu archeologicznego, co uniemożliwia dokładniejsze ich datowanie.

Krótkie, krępe topory' kamienne (typ 1 wg P. Herferta) z zaokrąglonym obuchem jakie znane są z Kopania uznawane są za formy związane z kulturą pucharów lejkowatych (KPL). Typ ten występuje głównie w dorzeczu środkowej Łaby i Solawy w Niemczech środkowych (Herfert 1962. s. 1098). P. Hertert uznaje go za najstarszą formę toporów na tym terenie, związaną z kulturą baalberską. Topór tego typu znaleziony został na osadzie grupy wschodniej KPL z fazy lubońskiej w Golęcinie k. Poznania (Jazdzewski 1936. s. 285, ryc. 774). Wskazywać by to mogło na szersze ramy czasowe występowania tej formy niż przyjęto to dla terenów środkowoniemieckich. Wszystkie okazy pomorskie są znaleziskami "luźnymi" w związku z tym ich pozycja chronologiczna nie jest możliwa do precyzyjnego określenia. Na obecnym etapie badań najbezpieczniej będzie datować je w ogólnych ramach KPL.

Narzędzia rogowe i kamienne znajdowane na mierzei obecnego jeziora Kopań z całą pewnością nie są jednorodne czasowo ani kulturowo, są jednak jedynymi dostępnymi obecnie do badań śladami wczesnoholoceńskiego osadnictwa rprzykrytego" przez transgredujący na południe Bałtyk. Trudno ocenić rozmiary i szczegółową chronologię tego osadnictwa, ponieważ jedynymi jego dowodami są przypadkowo odkrywane artefakty wymywane spod dna i wyrzucane na brzeg morza. Większość z nich (topory i motyki rogowe) to formy interkulturowe o rdługiej" chronologii, również niewiele narzędzi kamiennych ma precyzyjnie ustalony czas okres występowania, szczególnie wobec następującego z czasem ujednolicenia morfologicznego kamieniarstwa rwstęgowego" i rpółnocnego" (Czerniak 1980, s. 85), stwarzającego istotne trudności w klasyfikacji kulturowej narzędzi w dominujących ilościowo znaleziskach rluźnych".

Źródło: Koszalińskie zeszyty muzealne
Autor: Jolanta Ilkiewicz

Komentarze

Brak dodanych komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.